|
Sa
i en lekstre larepons ki Lider Lopozisyon Msye Wavel Ramkalawan ti fer
Zedi dernyen, lo diskour lo leta lanasyon ki Prezidan France Albert René
ti delivre devan Lasanble Nasyonnal, Mardi 26 Fevrye.
Travay
Lasanble Nasyonnal pour en lot lannen
in komanse. Ou ava rapel Mr. Speaker ki lafen lannen pase nou ti zwenn ansanm
avek Hon. Herminie dan ou biro
pour nou koz lo sa nouvo latmosfer dan
Lasanble. Nou ti santi ki en nouvo
lespri ti pe komans rantre dan nou bann
deliberasyon. Lasanble ti'n vin en landrwa kot manm ti pe regard plis
bann size pertinan olye atak personalite.
Sa ti fer ki nou ti tonm dakor pour
nou aksepte ladiferans dan lide
kanmarad an-respektan nou bann koleg Lasanble.
Nou ti'n dakor ki si i annan respe en kote, lot kote osi pour repon avek respe.
Alor ou
ava konpran akoz ki i tris pour mwan konstate ki premye souflet ki'n
ganny soufle dan nou Lasanble pour sa lannen, savedir swadizan diskour
lo
leta nou nasyon, in vin en diskour ranpli avek lensilt personnel ki pa
ti
neseser, e par lao tou en diskour ranpli avek en venen amer ki al kont
tou
prensip 'lape ek larmomi' parey loter sa diskour in apel sa lannen. Alor
mon
soue se ki nou Lasanble pa swiv sa menm direksyon pour sa lannen. Sorry
Msye
Speaker, me sa pa semen lape ek larmoni. Alor mon demande ki nou
konsider
sa ki ti pase Mardi dan Lasanble koman en rafal lapli vann swet an-pasan.
Ozordi mon krwar ki i neseser pour nou konpran kwa ki pe pase dan nou
pei e
pour nou konpran leta despri nou pep. Se sa ki pou fer nou kapab ariv lo
vre
leta nou nasyon. Apre tou se nou pep ki determin direksyon ki son pei i
pran. E dan en demokrasi lepep i swazir sa
ki i anvi koman son dirizan.
Sa ki
mon pe esey dir se ki nou koman dimoun ki pe fer en travay politik,
nou bezwen aksepte desizyon lepep. Politisyen ek gouvernman i la pour
travay
pour son pep. Zot devre fer sa ki zot kapab, me letan vote in arive, sa
pep
oubyen sa dimoun i fer sa ki li i anvi e ou bezwen respekte son swa.
Alor
dernyen keksoz ki en politisyen i devre fer se fer reprimann ek lepep lo
ki
mannyer in vote. Lepep ki la pou zize, e politisyen pa la pour ziz lepep.
I
parey sa ki mon tande souvan konsernan dimoun Les Mamelles. Serten
politisyen SPPF i dir ki sa bann dimoun i engra akoz apre tou sa bann
nouvo
lakaz ki'n ganny konstri, Les Mamelles in vot pour SNP. Sa i drwa sa
bann
dimoun e zot vot i reflekte zot dezir. Menm parey si sa dimoun i sanz
parti
politik akoz son valiz in ganny kite Moris, oubyen son home-carer in
koupe.
Ou, ou kapab kwar ki sa pa enportan, me i enportan pour li.
E mon ti panse ki sa ti kler pour Mr. René.
Me mon konnen ki i ti pe konplent akoz olye ganny 70% dan dernyen eleksyon,
in ariv zis parlao 50%, e i
dezapwente. Mon konpran son dezapwentman e son
lakoler, me diskour lo leta lanasyon
pa ti le moman pour li fer sa. I pa le moman pour li
lans lensilt apre lensilt.
Msye
Rene i dir souvan son dimoun pa dir li
laverite, me zot dir li sa ki zot kwar i anvi tande. Alor mon pou rann li en gran servis,
e mon pou dir li laverite. Fodre
nou konpran byen ki lepep Seselwa
ozordi pe viv dan en gran fristrasyon.
E letan Mr. Rene ti dir ki zanmen
dan son lavi in deza ganny maltrete e ensilte parey in gannyen dan sa bann
dernyen lannen, mon kwar i annan
laverite ladan. I annan rezon. Dan
sa dernyen lannen, in ganny kritike,
e in ganny maltrete osi. E mwa dir li
akoz i ganny maltrete. E se sa ki petet parfwa son bann dimoun ki donn li lenformasyon pa
vin dir li.
Letan dimoun i dan en lalinny depi 1er bomaten pe esper dibwa, akoz sansa i pa pou kapab fini en louvraz obyen finis son
lakaz, wi Mr. Rene, ou ganny maltrete.
E ou ganny kritike. Ou bann dimoun dan
SPPF pa la dan lalinny, me zot
donn en pti koud telefonn zot dalon e keksoz i ganny delivre kot zot.
Letan bann madanm i dan lalinny pou aste tretman seve, e apre i pa gannyen, pa ekspekte i dir mersi; letan dimoun i dan zot
transpor depi 3er bomaten pe esper
siman New Port, ou ganny ensilte. Letan sa dimoun i dan en lalinny labank
pour li ganny enpe forex pour al swiv
tretman deor e i pa ganny li, ki ou kwar i santi ?, Ou bann minis ek bann
dalon pa gannyen sa kalite problenm.
Letan fanmiy sa dimoun i mor
lopital akoz ti napa latizann apropriye,
napa loksizenn dan lanbilans oubyen lekipman apropriye, se oumenm
Mr. Rene ki ganny blanmen. Letan en dimoun i ganny viktimize dan travay
pour
rezon politik, oubyen en dimoun dan nesesite pa ganny en lakaz pour rezon politik, ou ganny maltrete ; letan en travayer pa
ganny zouti neseser, mekanisyen
pa ganny pyes, manman pa ganny
pampers, sportsmen pa ganny soulye,
ou ganny maltrete. Ou'n byen dir ki pandan
sa bann dernyen lannen sa in ariv plis, akoz se zisteman dan sa bann dernyen
5 an ki dimoun in pas sa kalite
martir e sa kalite soufrans. E sa an menm
tan ki ou pe dir zot ki nou lekonomi
i an bonn eta. Si i an bon eta, akoz nou pe pas sa kalite martir ?
E sa ki ou bezwen realize se ki se pa zis dimoun dan lopozisyon ki pas
martir e ki mekontan, me ou prop siporter osi. Mwan, mon dir mon pwenn-d-vi,
e mon kritike kot mon war ou pe al mal. Si ou anvi tande, ou a tann
laverite.
Mwan
mon responsabilite i anver lepep e mon pou kontinye desarz sa
responsabilite. Ladan, ou napa okenn nesesite pour pardonn mwan. Si mon
fer
en fot, mon a rann kont ek lepep. Si mon fer en pese, mon a rann kont ek
mon
Bondye. Ler i neseser pour demann pardon mon a demann zot pardon. Ou osi,
si
ou'n fer fot, rann kont ek lepep, e si ou'n fer pese, rann kont ek
Bondye e
demann li pardon.
Pour mwan, mon trouve ki sa sityasyon ki mon'n dekrir i montre en
tandans
enkyetan e i montre klerman ki nou bezwen pran en nouvo direksyon e pour
fer
sa i annan zis en keksoz ki bezwen arive dan sa pei : Sanzman
SNP i donn son garanti lepep Seselwa ki en gouvernman SNP pou respekte
sa
bann drwa ki in gannyen par son travay, son lafors e par resours son pei.
SNP pe ofer lepep Seselwa en lavwa pour partisip dan devlopman son pei e
met
fondasyon pour pli gran benefis a lavenir.
SNP in demann liberalizasyon dan nou sistenm ekonomik. Sa i pa sa menas
ki
Msye Rene i le fer kwar. Ozordi, tou kouran ekonomik, dan tou pei ki pe
progrese, i pour en sistenm liberalizasyon. Liberalizasyon pa
vedir ki gro
pwason i manz pti pwason e tou dimoun i fer sa ki i oule. I pa vedir ki
nou
retourn dan lesklavaz. Bann pei ki'n liberaliz zot lekonomi pa pe
retourn
dan lesklavaz, okontrer zot pe permet zot sitwayen annan plis liberte e
ganny plis loportinite ekonomik. Bann pei ki pa aksepte liberalizasyon,
tel
ki Nor Kore ek Cuba, pe war son pep viv dan lamizer.
Annou pran en lekzanp kler lo size privatiszasyon bann konpanni
paraetatik.
Bann konpanni paraetatik ki ti ganny etabli anba sistenm diktatir parti
inik
pa ti fonksyonn, zot ti gaspiy larzan e ti neseser transfer zot dan
lanmen
bann envestiser prive ki kapab fer zot marse. Sa i en prensip
liberalizasyon. Me ler ou privatize, ou bezwen fer li dan en fason kler
e
transparan. Gouvernman i bezwen met lareg kler lo ki mannyer i pou
privatize. I bezwen dir ki i pou premyerman ankouraz Seselwa pour
envestir
dan sa bann biznes. I bezwen ankouraz nouvo dimoun pour antre koman
akter
ekonomik. I bezwen rezerv serten domenn pour bann pti envestiser Seselwa.
Tou sa bann lareg gouvernman i devre mete. Apre sa, ou bezwen annan en
tender board endepandan e onnet ki antreprann e sirvey tou transfer
propriyete leta. Bann envestiser ki enterese i bezwen fer en tender ki
ganny
ouver piblikman. Dimoun i bezwen annan konfyans ki sa bord pou fer son
louvraz onnetman. Sa i ranplas en sistenm kot bann politisyen i donn sa
bann
konpanni avek zot bann dalon, ki
apre pa ni pey gouvernman.
Ozordi
dan nou pei Sesel se en pti group etranze ki an-partnership avek bann
sef dan SPPF ki pe pli benefisye. E pa oubliye ki sa bann dimoun zanmen
NATCOF i pas kot zot pou get zot pri. I menm annan ki aste larou loto
lokal
epi double pri, me napa nanryen ki arive kont zot. Ankor enn fwa i napa
nanryen pou fer avek zalouzi ek gro-ker, me i fermal letan ou war ki
etranze
byen plase ki pe pran sa larises ki nou pei i prodwi. Larises nou pei i
bezwen ganny partaze par tou Seselwa. In ler pour sa bann keksoz sanze
dan
nou pei.
Nou bezwen fer kler ki rol IMF e lezot lenstitisyon enternasyonal i
kapab
zwe dan nou progranm ekonomik. I en mank responsabilite pour sey dir ki
IMF
pour vini pour detri nou lekonomi. IMF ek lezot lensitisyon
enternasyonal
parey World Bank ek Linyon Eropeen i kapab ed nou rezourd nou problenm
finansyel, sorti dan sa kriz ki nou ladan e relans aktivite ekonomik
lo en
baz ki kapab grandi.
SNP in
dir dan son progranm ki pour nou sorti dan nou problenm, nou bezwen
led sa bann lenstitisyon. Pour nou relans nou lekonomi, nou bezwen sorti
dan
sa kriz foreign exchange ki nou ladan akoz sa problenm pe trangle nou
lekonomi. Pour nou sorti, nou bezwen ganny led finansyer pour rearanz
peyman
nou bann det eksteryer, fer reform tax ki neseser pour fer desann pri
dan
Sesel e permet plis aktivite ekonomik. Bann lenstitisyon enternasyonal i
kapab ed nou avek larzan me osi
avek planifikasyon.
Ozordi
gouvernman Sesel pe pas partou pe rod larzan avek bann labank
komersyal a en to lentere tre o e avek bann kondisyon ki pa favorab. Zot
pe
pran tou larzan ki pei i kapab gannyen davans, parey nou'n lir semenn
pase
ki SMB in pran davans 3an peyman elektrisite ki IOT pou servi, pour pey
son
det 'fishmeal'. Nou pa bezwen pran lord avek IMF. Sa ki nou bezwen se
negosye avek IMF lo ki led i kapab donnen pour nou rezourd nou bann
problenm. Nou pa forse pran larzan IMF, me nou pa devre inyor led ki i
kapab
donnen.
Sa ki gouvernman Sesel i per avek IMF se latransparans. IMF avek tou
bann
lezot lenstitisyon enternasyonal i ensiste lo mezir pour asir demokrasi,
latransparans, pour fasilit liberalizasyon ekonomik e pour evit
koripsyon.
Nou o-kouran ki tou bann lenstitisyon i ensiste lo bann tel kondisyon.
Sa
gouvernman pa oule tann parle akoz i oule kasyet tro bokou keksoz. Parey
i
pa oule nou demann kestyon isi, i osi pa oule sa bann lensitisyon i fouy
dan
sa bann zafer.
Mr. René
i koz lo konblaz. Me sa ki i pa dir nou se ki pour le moman napa
okenn konblaz ki pe ganny fer akoz larzan konblaz in fini. Lakonpannyen
kirmol in bezwen avans zot progranm maintainance pou donn Sesel sans rod
sa
larzan e ki si dan prosen 10 zour larzan pa gannyen, sa lakonpannyen pou
komans anvoy bann travayer se zot. Avek Commercial Bank of
Mauritius,
semenn pase zot in reisi ganny en loan $1.2 milyon, me sa pa
sifizan akoz
nou ankor bezwen plis ki $10m pou fini sa proze. I enportan pour ki
Seselwa
i konn byen detay sa bann gran proze akoz en kantite fwa se atraver sa
bann
gran proze ki nou pei I soufer
plis e nou det I ogmante.
SNP pa
kont proze devlopman. Me i kwar dan planifikasyon. I kwar ou bezwen
rod larzan ki neseser avan ou komans en proze.
SNP
i demande ki i annan sanzman dan ladministrasyon lazistis akoz ozordi
dan nou leta i annan 5 pwa ek 10 mezir, depandan lekel ki ou ete. E sa i
fer
ki bann parol sansasyonnel Mr. Rene pa fer mwan tranble pour en segonn.
I pa
devret zanmen koz lo drog e lekel ki siport drog. Eski i ti antann vit
dan
son prop lakaz pe grennen letan i ti fer sa ? Eski Mr. Rene i konnen ki
letan son prop dimoun, letan zanfan son bann o-zofisye dan son parti i
ganny
atrape avek drog, telefonn i marse e keksoz i touf lanmenm ? Mon tya
kapab
dir lezot keksoz lo sa size drog, me mon kapab ofans serten dan sa lasal
e
alor mon pa pou fer li. Lepep Seselwa i konnen lekel ki ti anmenn drog
dan
sa pei Sesel. Alor annou pa anvoy labou lo lezot, kan nou bennyen dan
labou!
Sa i vin menm zafer pour sa problenm 'black market'. Mr. Rene, i koz lo
sa
komsi i en problenm SNP. Souvan i koze komsi SNP ki'n ansarz sa pei pour
25
an e ki'n anmenn sa bann problenm ki ekziste. Annou demann bann dimoun
Praslin e ou ava dekouver pour lekel serten dimoun i aste dolar.
Ankor
enn
fwa mon pa konnen si lenformasyon ki Mr. Rene i resevwar se ' sa ki i
anvi
antann', me mon dekouver ki in vreman 'lose touch' avek realite. I pa ni
bezwen al pli lwen ki son Komite Santral e zot ava dir li kwa ki vreman
pe
pase, e lekel ki dan sa bann biznes. Eski pa i annan serten ki pase akoz
zot
annan kontak. Mwan Mr. Speaker, mon kapab dir ki Lendi avyon Sid Afrik
ti
tard enpe akoz en serten madanm ti ganny atrape avek forex san papye. Me
enn-de koud telefonn e tou keksoz ti ok. Me par kont Lendi swar dimoun
ki ti
annan zot dokiman ti ganny imilye e ti bezwen kensel zot vwayaz akoz
forex.
Diferans se ki enn ti annan kontak e lot ti napa. Alor, mon pe dir ki sa
i
bezwen sanze enn fwa pour tou. Eski i mal letan mon dir fodre annan
sanzman
?
Msye Speaker, Si Prezidan i tann mwan, i a konpran ki mon pe demann
lazistis
ek sekirite pour lepep Seselwa. Nou pep se enn ki kontinye viv dan
lafreyer.
Lepep Seselwa in perdi konfyans dan lafors lapolis. E lapolis menm,
enkli
son Komisyonner i osi annan dout lo abilite lapolis akoz tou leswar nou
war
solda pe fer patrol. Seselwa nepli konnen si i pou raport en krim, si i
pou
telefonn lapolis akoz parfwa i demande si vreman i pou ganny en solisyon
pour son problenm. Ozordi sa lafors lapolis limenm napa moral akoz
keksoz
laba i ganny deroule lo en baz politik. Koz avek gard zot menm e zot ava
dir
ou ki mannyer sitiasyon i dekourazan. Gard napa transpor pou vin kot
krim in
ganny komet.
Mr. Speaker, fodre ki i annan sanzman dan lapolis pour ki nou pep i viv
dan
plis sekirite.
O-milye tou sa bann keksoz ki nou pe koz lo la i annan nou lazenes,
lespwar
pour nou demen. Malerezman nou bann zenn ozordi i ganny trouve zis koman
bann vot par sa gouvernman o-pouvwar. Ki mannyer eski zot kapab annan en
gran lespwar kan en lekonomi pa stab, me dan kriz, sekirite i dan dout,
lanplwa pa serten, e desizyon i ganny pran an-servan bann kriter politik
partizan.
Sa
i anmenn mwan lo size proteksyon travayer ek rekonpans neseser. Mon
trouv
li vreman drol ki Mr. Rene in akiz lopozisyon konmkwa nou pa enterese
avek
dimoun ki travay dan sekter prive. Mon ava dir ki swa Mr. Rene in vreman
oubliye sa ki'n pase, oubyen i senpleman pa enterese avek Lasanble,
oubyen i
pe zwe politik.
Nou
kapab konmans avek sa sanzman ozordi menm si Msye Rene i oule. Mon dir
ankor enn fwa ki mon pare pour zwenn li nenport ler pour fer kler ki si
sa
ki lopozisyon i ekspekte e ki mannyer i kwar i kapab annan en dyalog ki
a
eklersi keksoz dan nou pei. Mwan sa ki mon pe rode, se lademokrasi ki
fonksyonnen, se latransparans dan gouvernman, se lazistis pour tou
Seselwa.
Mon kwar ki nou kapab si nou oule, retir sa lespri mefyans ki ekziste e
donn
lape ek larmoni en sans. Me lape ek larmoni pa kapab zis ganny servi
koman
parol pour kouver lezot keksoz. Mwan mon pou kontinyen travay pour
sanzman.
Mon kwar ki sanzman pe arive.
Mon
kwar ki sa zour kot Seselwa pou santi li vreman lib pe vin pli pre. Sa
zour kot nou lekonomi pou ouver e sorti dan sa kriz i la obor nou.
Nou
dan SNP, nou'n pran sa
langazman pour pa fer kou deta parey Msye Rene me pou anmenn nou pei pli devan dan lape e san vyolans. Nou pou kontinye travay e nou konnen
ki byento Sesel pou rekolte sa sanzman ki i
merite.
Mon swet tou travayer
Seselwa kouraz dan zot travay ; mon swet bann zenn sikse dan zot letid ; mon swet tou fanmiy linite ek lanmour e
bann dimoun pli aze, en lavi
trankil e ere. Mon fer en lapel final pour ki nou tou ansanm nou mars ver sa vre semen sanzman dan nou pei. Ki Bondye i
beni nou pei ek nou pep. E lo
sa larout SNP i dir : Nou pa pou zanmen les tonbe !
|