Msye Spiker

En nouvo lannen dan lavi nou Lasanble in komanse. I vreman en loner ek en privilez pour demar sa deba pli enportan lo leta nou nasyon. Mon kwar ki i neseser pour regard bann pwen dan en fason direk, fran e onnet afen ki nou ava kapab rod bann solisyon pratik e dirab pour nou sitiasyon aktyel.

Mon santi ki dan son diskour Msye Rene in abord bokou sa bann sitiasyon enkyetan ki nou pei pe fer fas avek, me in pan'n vreman donn en direksyon kler lo kwa ki son gouvernman i annan lentansyon fer pour rezourd sa bann difikilte.
Mon anvi dir ki ozordi, parey en gran nonm Seselwa, mon personnelman enkyet pour nou pei, e si pandan 2003, Sesel pa pran bann desizyon serye e konkret, nou pei i riske ariv dan en sitiasyon kot i pou tre difisil pour li refer son lekor. Parey nou dir an Angle i ava ariv lo sa 'point of no return'. Sa i enkyet mwan akoz si nou ariv dan en tel pozisyon Sesel pou finalman
bezwen al pran bann latizann ki pandan tou sa bann lannen nou'n dir ki nou pa oule: E sa i prensipalman latizann IMF ki anmer, donn mal-oker, e ki anmenn soufrans dan limedya, me soulazman probab dan lonterm.

Alor ozordi mon mesaz prensipal letan mon pe regard leta nou nasyon se pou dir ki in ariv ler pour nou aret koze, me pour pas lo aksyon, e son moman pou fer li i la aprezan.

Mon mazinnen ki Msye Rene i dan meyer pozisyon pour fer sa. Akoz mon dir sa? Msye Rene i lo son dernyen manda e o-fet i annan li en maksimonm 3 lezot diskour lo leta lanasyon pour li delivre. I pa bezwen pran zis bann desizyon politik pour gard li o-pouvwar akoz i pa pe debout ankor koman kandida prezidansyel. Konstitisyon pei i dikte sa, e an menm tan mon mazinen ki Msye Rene i santi ki in fer son kontribisyon dan devlopman e listwar Sesel, e la aprezan i pe mazin pas en pe letan valab avek son fanmiy. Alor mon kwar ki
si i pran bann desizyon brav ki ava permet sa pei pour sorti lo sa brizan ekonomik kot i trouv li ozordi, vreman i ava pli gran servis ki li koman en patriot in ava rann sa pei.
Mon santi ki dan son diskour Msye Rene i anvi war en nouvo lespri rennye dan nou pei. Alor mon swete ki tou Seselwa in konpran sa mesaz e ki dezorme bann ki travay dan tou sekter gouvernman i ava konpran ki Msye Rene i anvi ki tou Seselwa i ganny trete parey, ki personn pa dormi lo okenn 'file' e ki bann desizyon ki ganny pran i ganny met an-aplikasyon o-pli vit posib par en
'civil service' profesyonnel e efikas. E dan sa demars mon kapab dir avekn Msye Rene ki i pou ganny mon 'full' sipor e mon plen korperasyon.
Mon premyerman not avek gran lentere platform lo ki Mr. Rene in konstri son diskour. Mon 'welcome' son bann parol lo sa lespri pour travay pli byen pour lavenir e byennet nasyon Seselwa. Mon osi note ki parey dan mon diskour bidze, Msye Rene in repran sa tenm nou diferans e ki mannyer nou pou bezwen repar bann sitiasyon konfizyon.

An dot mon, malgre ki ozordi nou pare pour koste zepol, i enportan pour tou dimoun realize ki sak parti politik i annan son fason fer keksoz ek son formil pour en solisyon. Sa ki vreman enportan
pour nou pei ozordi, se ki tou bann lide i ganny tande e konsidere. E kwar mwan ki ozordi i vreman sa moman non selman pour nou koste zepol ansanm, me osi pour met lespri ansanm afen ki nou kapab sorti dan sa fernwanr ekonomik e kapab viv dan en pei ki fourni bann nesesite nou pep, ki enkli en bon ledikasyon, en bon servis lasante, sekirite dan travay, en lozman apropriye, byennet sak fanmiy e en bon repo pour nou bann dimoun aze.

Lo nou kote dan lopozisyon, mon kwar ki sa nesesite pour travay ansanm i la. Malerezman pour lemoman lo son kote pratik nou ankor war sa menm lespri lepase ki pe rennye. I pa bon pour nou koz en langaz, me ki dan son realite keksoz i diferan. E sa i en keksoz ki nou bezwen dir. Depi eleksyon, i fer 3enm fwa ki mon antann Msye Rene koz lo sa lespri. Me malerezman 3 mwan plitar nou war ki bann dimoun anba Msye Rene pe azir dan en lot fason. Sa i fer mwan demann serten kestyon lo kwa ki pe vreman arive. Eski i par ekspre oubyen eski serten dimoun ki pre avek Msye René pe koz en lot kalite langaz?
Dan minister lasante nou'n war en aksyon sistematik pou viktimiz bann travayer ki siport lopozisyon, e sa ti ganny anonse isi menm dan sa Lasanble par en manm SPPF e apre sa in efektivman egzekit sa plan san ki bann dirizan i pran aksyon. I pa akseptab pour en sef SPPF vin travay dan son mont 'Lasirans' e apre menas siporter lopozisyon ki annan en bolpen SNP.

Sa zisteman i anmenn mwan lo size 'konsiltasyon'. Mon kontan letan mon antann Msye Rene dir ki pandan dernyen eleksyon bokou kandida in servi sa mo konsiltasyon dan zot kanpanny e ki sa i en konsept vreman enportan e ki i bezwen annan partisipasyon dan deroulman bann proze dan distrik, osi byen ki lo nivo nasyonnal. Son konsept i parfe, me ki nou pe war dan larealite?
Mon anvi dir avek Msye Rene ki napa okenn konsiltasyon lo nivo distrikt. Tou keksoz i kasyet e letan en MNA SNP i demann en kestyon son pli gran garanti se ki i pa pou zanmen ganny en larepons. Eski Msye Rene i konnen ki i menm annan MNA SNP ki ganny ensilte lo en baz regilye avek DA dan son distrik, e ki sa i menm fini par viktimizasyon sa dimoun ki'n apros sa MNA? Anplis ki sa ozordi i annan en sitiasyon konpetisyon ant bann vye MNA SPPF ek bann nouvo. Si SPPF i annan konfli antre zot parey nou'n fek eksperyanse lo Praslin, kote eski SNP pou pase? Alor mon propoze ki en platform i ganny etabli pour ki zisteman i kapab annan sa konsiltasyon. Oubyen pli bon ankor, pour nou pa al re-envant larou, mon demande ki bann District Council Committees i reganny lavi e komans fonksyonnen avek bann dimoun konsernen......

Lo kote lanplwa, mon antann ki fodre ki nou redwir lakantite travayer etranze ki dan nou pei ozordi. Sak fwa ki en politisyen i dir sa mon kontan, akoz mon kwar ki Seselwa i devret ganny lanplwa dan son pei e ki i zis dan bann sitiasyon kot napa Seselwa ki etranze i devret rantre. La mon ava dir ki fodre pa ki nou regard zis lo nivo IOT, me dan pei antye. Nou pa kapab annan sa kantite etranze ki pe tir manze dan labous Seselwa. Mon mazinen
ki problenm i osi vini akoz nou bann Seselwa kalifye pe plito kit pei akoz sitiasyon ekonomik e alor nou trouv tou kalite etranze, parfwa menm bann ki napa sa kalifikasyon neseser pe pran plas dan nou pei. Sa i en serk visye ki demande ki nou rekonstri nou pei totalman afen ki en Seselwa pa ava santi sa nesesite pour kit son pei, me plito fer son kontribisyon lokalman avek sa lakontantman ki i satisfe avek kalite ek nivo son lavi.
Dan sa menm domenn lanplwa, mon propoze ki tou bann baryer i ganny retire. Sa sistenm 'security clearance' i o-fet en zouti politik ki bezwen disparet. [....]

Wi, en kanpanny ti ganny lanse lannen pase lo tenm 'Les tonbe'. Mwan mon pou dir fransman e onnetman ki zanmen nou'n ganny en kanpanny ki pli pa fer sans ki sa enn. Premyerman sete en swadizan kanpanny pou kontre slogan SNP 'Nou pa pou zanmen les tonbe!' e en gran poursantaz nou popilasyon ti regard sa koman en kanpanny politik. Me dezyenmman sete en kanpanny ki ti pe mal
eksprim son mesaz. Depi kan eski Seselwa i dir 'Les tonbe vyolans
domestik? Seselwa i plito dir 'Aret bat ou fanm oubyen ou msye!' Pareyman Seselwa i dir 'Aret fimen, aret labi seksyel etc...' Me mon kwar i pankor tro tar pour nou fer en keksoz ki byen. Sa bann fleo i ankor la e zot pe ronz nou sosyete. Ozordi mon pe dir, annou rantre dan en kanpanny serye avek bi vreman pour konbat kont sa bann fleo. Par egzanp annou annan bann aksyon
konkret vizavi vyolans domestik. Tro bokou madanm i vin viktim sa sitiasyon e letan zot al rod led kordgard, zot ganny dir ki gard pa rantre dan zafer fanm ek zonm. Alor annou etabli en landrwa spesyal pour sa bann dimoun ganny lasistans. [.....]

Dan menm fason in ler pour nou pran an-men sa problenm lalkol. Ozordi preski tou fanmiy i ganny afekte, e souvann fwa sa i osi vin lakoz pour vyolans domestik ek labi bann zanfan......

Sa i osi anmenn mwan lo fleo drog. Dan SNP nou kont drog e en gouvernman SNP pa pou zanmen rod legaliz drog...........

Sa mo vyolans in ganny servi ankor. Mon panse ki fodre pa ki nou les nou vin viktim sa mo. Ozordi dan nou pei, vyolans i vin prensipalman dan bann mert e bann vol ki nou war ganny komet, e osi dan lafason ki lapolis i fer zot travay parfwa kot zot bat dimoun ziska ki zot bezwen raport lopital.

Mon kontan antann ki pour premye fwa sa mo koripsyon in ganny servi e ganny dekri koman en eleman negatif ki pe afekte nou sosyete. Koripsyon avek gous in rantre enpe partou dan gouvernman, e ozordi si nou ti pou azout tou bann larzan lepep ki'n disparet atraver sa kalite fleo, ti pou annan ase probableman pour rezourd bokou nou bann det, konstri en kantite lakaz pour nou pep, donn en meyer servis lasante e met bokou plis marsandiz dan
laboutik pou ede fer desann pri lavi dan nou pei. Me ozordi koripsyon i ankor la e fodre deklar en lager lo li osi.

Dan domenn ledikasyon ek lazenes mon lir ki lanfaz pou ganny mete lo teknolozi lenformasyon. Me ki nou realite ozordi? Premyerman i difisil pour aste en bon 'computer' e bann liv apropriye an-vil. Sa i vin enpe atraver problenm forex, me lo lot kote, nou war ki olye ankouraz lendistri lokal e donn lanplwa atraver rasanblaz konpiter isi Sesel, ki gouvernman i blok sa
bann pti lendistri ki ti'n etabli zot.

Msye Spiker
Pour sezi leta nou nasyon, pour konpran kot nou ete e kot nou kapab ale, i esansyel ki nou regard seryezman nou lekonomi e ki manyer nou pe antreprann bann defi ekonomik ki nou fer fas avek.  Sa size ekonomik i a labaz tou nou lespwar e tou nou dezir. Tou bann laspirasyon dan diferan domenn i depan lo la.

I evidan ki si nou pa oule al kot IMF ozordi, me nou kontinyen inyor
problenm, e nou kontinyen met gro fardo det lo nou lekor, nou pou napa swa plitar. I vre, bann pei ki rod rekour avek IMF se bann pei ki ariv lo dernyen letap, zot nepli konnen ki pou fer. Me zot in ariv dan sa pozisyon par menm semen ki nou pe swiv konmela. Se sa ki fer mwan dir ki nou os nou pou al tonm dan menm landrwa.
Alor, nou bezwen get seryezman ki sa ki nou kapab fer. Nou'n lev sa nesesite pour konsiltasyon - la i la en landrwa kot i bezwen annan konsiltasyon serye. Mon rekonnet ki i annan en prosedir konsiltasyon lo lekonomi antreprann par gouvernman, par en komite ki annan Msye Mukesh Valabji, Msye Chang Leng , Msye Ahmed Afif e serten lezot zofisye gouvernman. Pour le moman, mon pa konnen ki mannyer sa bann konsiltasyon pe deroule. La ankor en legzanp kot i mank latransparans. Mon kwar ki sa prosedir ti kapab pli ouver e enplik plis dimoun.

LINKS