Today's Cover page

 TODAYS WEATHER 

 
 

MAIN PAGE
  ARCHIVES  
  ADVERTISE  
  REAL ESTATE  
  EXCHANGE RATES  
  SPORTS  
  REGIONAL NEWS  
  CONTACT US  
     

  COUNTRY INFO
  SEYCHELLES  
  GOVERNMENT  
  HISTORY  
  GEOGRAPHY  
THE PEOPLE  

  TOURISM   
  IN SEYCHELLES  
  TRAVEL INFO  
  HOTELS  
     

  BUSINESS  
  IN SEYCHELLES  
  BUSINESS INFO  
  DIRECTORY  
     

     
     
FREE NEWSLETTER

Join our Mailing List!


Subscribe  Unsubscribe 

     
     
   
Deba lo prensip zeneral e merit Bidze 2003
Ekstre komanter fer par Lider Lopozisyon

Msye Ramkalawan

Parey i tradisyon nou prezant zot en ekstre diskour ki Lider Lopozisyon Msye Wavel Ramkalawan ti fer dan Lasanble Nasyonal Zedi le 4 Desanm,  lo propozisyon Bidze 2004.

Mr. Speaker,

En lot lannen i terminen e lizye tou dimoun i vize ver 2004. Dimoun pe dir mersi, me an-menm tan partou kot ou pase, ou rankontre dimoun ki pe apros sa nouvo lannen koman bann pesimis e pe deza eksprim lafreyer. Sa i vin prensipalman akoz dimoun i viv dan lensertitid e zot nepli kapab plannifye zot lavi ek zot biznes. Tou keksoz i dan boulvers. Sa bidze ki’n ganny prezante Mardi pase (2 Desanm),  pan’n fer nanryen pou sanz sa persepsyon. Dimoun pe menm demande akfer ki en bidze in ganny prezante. Zot pa war gran keksoz ladan pour zot, e zot pa trouve ki mannyer sa bann sif pou amelyor zot lavi e donn zot lespwar dan demen.

Ozordi, lendistri ek biznes pe pas dan en kriz difisil kot lavenir i sonm e menm efreyan. Travayer Seselwa i war zot travay pe ganny menase akoz bann difikilte mazer dan  tourism, dan nou bann lendistri, dan sekter pti biznes. Bann operater dan lendistri touris i ekspekte ki pou annan apepre 400 lanplwa ki pou kapab ganny perdi zis dan tourism dan bann mwan ki vini si keksoz i kontinyen parey i ete. Nou’n deza war bann tour operator lokal ki pe ganny vann oubyen ki fermen akoz difikilte biznes. Nou war lotel ki pe rod vann e plizyer restoran pe fermen. Lo nivo fanmiy, nou’n war en degradasyon. Konsonmater pe war lavi vin pli ser e pli difisil. Nivo lavi dan Sesel pe tonbe akoz logmantasyon dan pri i manz tou reveni en fanmiy zis dan bann keksoz esansyel, an menm tan ki servis gouvernman pe deteryore.

MERP pa ase. Ki Mr Michel pe promet nou avek MERP? I pe dir ki gouvernman pou ranmas de santenn milyon antraver GST ek lezot sarz ki gouvernman pe anmennen. I pe dir nou ki i pe tir larzan dan lekonomi. I pe ser isi, e i pe koup laba. Me sa pa anmenn en plan pour nou lekonomi avans pli devan. MERP i kapab anmenn en sirplis dan bidze gouvernman me i pa pe fer nanryen pour lekonomi pei. Responsabilite governman se ki lekonomi i mars byen, ki dimoun pe fer bann aktivite ki kree pli gran larises. Gouvernman pe ranmas larzan, me selman servis pe tonbe.

Sesel i bezwen en plan ekonomik pou etabli bann kondisyon pour kree lendistri ek laplwa, pour anmenn larises dan nou pei. I bezwen en plan ki pou permet en pli gran kantite marsandiz ganny enporte dan nou pei e pou redwir pri marsandiz pou li vin en nivo konparab avek lezot pei.

En nouvo plan ekonomik i bezwen met baz lo sekter prive pou antreprann aktivite ekonomik. Gouvernman i bezwen konsantre lo kree bann kondisyon ki a permet Seselwa  ek envestiser etranze pou etabli biznes, pou fer aktivite ekonomik, pou fer komers, pou kree lanplwa e pou fer biznes pour zot menm. Toutswit Gouvernman i bezwen permet bann lendistri ki ekziste annan plis kondisyon favorab pour zot lekzistans. Aret met nouvo kondisyon ki annan bi zis fer zot aktivite vin pli difisil, o-pwen kot zot bezwen fermen. Met an-plas en ‘Investment Code’ san preferans e san kapris e atraver sa, donn nou pei en plan devlopman lon-term.

 

Annou komans par tourism. Koman lendistri prensipal dan pei, ki anmenn pli gran parti nou deviz etranzer e ki fourni pli gran parti nou lanplwa, nou bezwen met lendistri touris lo en lipye sir e permet li elarzi pou anmenn plis deviz dan pei.  Sa lendistri pe fer fas avek bann difikilte mazer konmela. Dan sa bann difikilte, lager Iraq ek SARS i zwe zis enn pti rol.

Parey bann dimoun dan lendistri i fer sorti souvan, se pri dan Sesel, pri direk bann prodwi lendistri touris e pri an-zeneral lo manze, lo labwason, transpor, lo tou kalite keksoz ki pe afekte nou lendistri. Lendistri touris ti deza pe soufer avek en nivo pri ki bokou pli o ki sa ki touris i fer fas avek dan bann lezot pei. MERP in azout lo sa difikilte avek logmantasyon dan pri tou keksoz. Erport taks ti deza 40 dolar. Konmsi pa ti ase, nou’n fer li vin 50 dolar. Nou prodwi i nepli konpetitiv.

Premye priorite donk: Annou ranpli sa bann lasanm lotel e deswit nou a war en amelyorasyon lo lakantite foreign exchange ki nou annan.  Redwir kou pour lendistri, anmenn touris, donn menm konsesyon bann pti lotel ki pour Seselwa, e nou ava war ki mannyer Sesel i ofer en bon prodwi e ki mannyer sa lendistri i ava devlope e fer lafyerte nou pei. Permet bann pti artizan ganny bann materyo ki zot bezwen e nou ava war ki mannyer nou lendistri craft pou devlope e ki mannyer touris i ava aret dir ki napa nanryen pou aste Sesel. En tel plan i ava fer ki bokou plis dimoun i ava benefisye avek sa lendistri. Bann lotel 5 zetwal i bon, me selman fodre ki nou realize ki se bann pti lotel ki fer en pli gran kontribisyon dan nou lekonomi, me selman se zot ki pas dan pli gran difikilte. Mon swete ki sa rating pou resevwar konsesyon ki gouvernman in fer baze lo pri lasanm i sanze. Akoz finalman sel fason pour ou ganny serten konsesyon se pour ou lasanm vin pli ser. Son lefe se ki se nou prodwi ki vin pli ser e an-fezan sa nou pe kontinyen touy sa lendistri.

Lapes

Lot priorite se reget nou lendistri lapes. Gouvernman i fyer ek sa ki nou pe gannyen ek lapes. Me annou pa asiz lo la. Ozordi, mon oule donn en warning ki bann dernyen logmantasyon lo pri dan por, lo bann bann kou ki bato lapes i bezwen fer fas avek i pe met nou ankor dan en pozisyon difisil. Bann bato lapes i kontan Sesel akoz klima, son labote ek son lakey, me annou pa fye lo la. Moris pe devlop en sant lapes ki pou modern, ki pou donn tou fasilite posib, enkli bann ki nou napa isi. Premye Minis Paul Berenger dan son vizit Lenn in promot Maurice koman Seafood Centre Losean Endyen. E pourtan pwason Maurice pa kapab ganny konpare avek sa ki pour nou. Apre tou sa lannen ki nou dan lendistri lapes, nou pankor envestir dan en santye reparasyon bato par ekzanp, ki ti a va ede ankre sa lendistri isi. Nou pe perdi nou sans. Demen ler nou war Moris depas nou, nou pou demande ki sa ki nou’n fer mal. Annou pa esper demen. Annou ozordi demande ki sa ki nou pa pe fer byen. Dan lendistri touris, Maurice in depas nou. Annou pa les li depas nou dan lapes osi. Devlopman nou lendistri lapes i kapab ed nou prodwi sa deviz ki nou bezwen pou fer lavi nou pep amelyore.

Gouvernman fodre osi permet nou bann lezot lendistri ekziste e agrandi. Ozordi nou demande ki lankourazman i ganny donnen dan sekter manufacturing ek pti biznes. Annou rod protez nou lendistri lokal. Annou travay pou kree plis lanplwa dan nou pei.

Forex

Lakle pou deblok nou lekonomi se byen sir pou rezourd sa sityasyon kriz forex. Mr. Michel in dir i pe kont lo plis viziter e pli bon reveni ek lapes. Me fodre i fer keksoz konkret pour sa arive. In osi dir ki in trouv mwayen pour restriktir nou det eksteryer pou fer ki nou a pey mwens pour serten lannen dan lentere e repey det. Me Mr Michel i bezwen fer sir ki i pe vreman rod en soulazman e pa anmenn plis det lo nou.

Pour nou annan en lekonomi modern, fodre nou elimin sa bann kontrol ki gouverman in anmennen lo deviz etranzer. Lalwa kontrol forex pa marse e tou-l-tan nou napa en sistenm lesanz lib, nou pou annan en lekonomi bankal, ki pa kapab mars lo son de lipye.

Mr. Speaker, i enportan pour mwan dir klerman ki SNP i en parti politik liberal. Nou idantifye nou ouvertman e nou asosye nou avek sa gran lorganizasyon modyal ki apel ‘Liberal International’. Lannen prosenn nou parti pou ganny aksepte koman en ‘full member’.  Nou kwar ki sa i tre enportan akoz i anpes nou viv an-izolasyon avek lemonn.

Koman en liberal, mon krwar ki dimoun i annan drwa fer en swa. Pli bon fason pou fer sa se atraver en bon ledikasyon. Nou bezwen met lalimyer dan lavi nou pep. Sa pou fer sa zenn vin en adilt responsab ki ava kapab fer bann bon desizyon pour ledifikasyon nasyon an-antye. Ledikasyon i bezwen ganny sa priorite tre o, akoz se atraver son konensans ek son metriz ki sa zenn pou ganny en metye dan son lanmen e vin sa adilt ki kontribye pou konstri son pei. Lanplwa ek prodiksyon i devret vin bann mo kle dan lavi tou zenn e tou travayer. Alor ankor enn fwa, i pa pou drol si mon pou kritik sa rediksyon dan bidze minister ledikasyon.

Dans konteks ledikasyon pa oubliy moral bann ansenyan. La ankor enn fwa, mon pran li koman mon devwar pou felisit nou bann ansenyan ki pe edik nou zanfan ki pou permet zot demen aport en kontribisyon dan devlopman nou pei.

Mr. Speaker, pour nou pei fer progre, dimoun i bezwen lib pou eksprim li e pran son responsabilite e azir profesyonnel. Plis nou devlop en bon baz lopinyon piblik plis nou pou viv dan latransparans bann bon deba i ava permet nou grandi koman en pep, ini ver serten laspirasyon.

Lapolis

Sesel i bezwen en lapolis profesyonnel pou protez son pep. Mon met lanfaz lo lapolis akoz mon senserman kwar ki avek en bon lorganizasyon, avek training apropriye tou zofisye ti pou konn zot rol, e tou dimoun ki kas lalwa ti ava ganny trete parey. Nou bezwen trouv larzan pour nou train dimoun dan forensics, zouti prensipal ozordi dan lalit kont krim. Donn dimoun konfyans dan lapolis atraver bon travay ki zot fer, e rezourd tou krim: Se sa ki lepep Seselwa pe rode, e se sa ki pou garanti ki drwa sak endividi i ganny respekte.

Dan sa progranm nou bezwen osi regard rol enportan ki 2 lenstitisyon prensipal i zwe. Premye se nou Lasanble limenm. Avek en rol pli enportan e pli prononse, lepep Seselwa tya ganny plis respe pour sa lenstitisyon. Mon swete ki bann konserne i ava rod fason pou ‘empower’ nou Lasanble olye met lobstak dan son travay. Mon propoze ki en deba nasyonnal lo rol ek devwar en MNA i ganny fer an 2004.

Lot lenstitisyon enportan se Zidisyer. Non selman ki lepep i annan gran lekspektasyon avek sa lenstitisyon pour son lazistis, me lenvestiser etranze i regard li koman enn ki determinen si i pou envesti Sesel oubyen non. Alor i annan en lenplikasyon ekonomik direk. Letan i annan lenpresyon ki lazistis pa pou ganny realize, bokou lenvestiser i deside plito reste lwen avek Sesel. Nou bezwen fer nou lakour vin totalman endepandan.

Liberalizasyon

Mr. Speaker, nou kwar dan prensip konpetisyon lib e ouver, e menm fasilite  ek akse avek marse ek sekirite dan lenvestisman. Avek sa mon anvi fer kler ki SNP i kwar dan en lekonomi lib kot marse i ouver e sekter prive i moter nou lekonomi. E mon kwar senserman ki si Sesel ti adopte en tel prensip liberal nou ti pou lwen.  

Sesel i bezwen anbark lo semen privatizasyon. SNP i dir ki fodre i annan transparans e fodre ki tou dimoun i ganny posibilite pour li partisipe. Alor fodre i annan en Independent Tender Board ki ava pibliye kwa ki pe vann e donn bann kondisyon,  e dir kan lanvlop pou ganny ouver an-piblik, etc.... Sa ki fer pli bon lof i ava ganny posibilite aste sa byen leta. Bi la seki leta fodre ganny maksimon larzan avek lavant son byen.Ozordi i kler ki i annan bokou sa bann byen leta ki fodre privatize, e si nou swiv en bon prosedir, leta pou ranmas en kantite larzan ki ava permet nou fer pli bon planifikasyon e met bokou plis fasilite a-dispozisyon nou pep.

Mr. Speaker, mon annan konfyans ki Sesel ozordi i kapab sirmont tou sa bann difikilte ki i pe pas ladan si selman nou ankadre nou dan bann lenstitisyon leta ki kler e ki fonksyonn san kapris. Si tou konsern piblik ti ganny trete avek lenparsyalite ek en bon lespri, an-prenan kont bann prensip lalwa ek bon gouvernans, nou pei ti pou fer en gran pa enorm.

Letan mon pe terminen, mon anvi ankouraz gouvernman pou etabli sa bann tel striktir transparan e efektiv. Fer viv sa bann lenstitisyon ki ava fer ki ni gouvernman, ni lopozisyon pa ava santi ki i bezwen kontan bann personalite avan ki i fer son kontribisyon, me i ava fer li akoz i dan son responsabilite.

Mr. Speaker, bidze 2004 pa donn gran lespwar nou pei ek son pep. Mon dernyen demann se pour gouvernman ouver nou lekonomi, ankouraz sekter prive, donn tou incentives posib pour plis prodiksyon, e silvouple tir GST lo bann komodite esansyel ki tou fanmiy i servi.

 

LINKS

 

The Seychelles Nation Newspaper's office 
Long Pier Road,Victoria Seychelles, P.O.Box 800 
Victoria , Seychelles
Tel: (248) 225775 or 722680 on weekends & public holidays           Fax: (248) 321006 

Copyright 2000 © Seychelles Nation 

E-mail webmaster for comments & suggestions  

BACK TO TOP